Müze Gazhane
Müze Gazhane’nin tarihi, sanayi yapıları, Afife Batur Kütüphanesi ve İklim Müzesi. Fotoğraflar, ziyaret planı ve Hasanpaşa’ya ulaşım.
Sanayiden kültüre uzanan bir yerleşke
Müze Gazhane, Hasanpaşa’da eski bir havagazı tesisinin kültür hayatına katılan ikinci kullanımıdır. Tuğla üretim yapıları, gazometrelerin silindirik çerçeveleri ve aralarındaki açık alanlar, sergi veya konserden önce başlı başına bir gezi konusu oluşturur. Buraya yalnız etkinlik saatinde gelmek yerine, yapıları gündüz de görebileceğiniz bir zaman ayırabilirsiniz.
Yerleşke 9 Temmuz 2021’de Müze Gazhane adıyla açıldı. Bugün kütüphane, bilim ve müze bölümleriyle sahneler aynı alanın farklı parçalarıdır. İlk gelişinizde önce girişteki yerleşke planına bakın, ardından ilginize göre bir bölüm seçin. Bu rehber, bütün mekânları aynı anda gezmeye çalışmadan üretim geçmişini ve yeni kullanımları birlikte tanımanıza yardımcı oluyor.
ÇEVREYİ TANIYIN
Müze Gazhane nerede?
Müze Gazhane, Kadıköy’ün Hasanpaşa Mahallesi içindedir. Hasanpaşa Mahallesi, Kurbağalıdere Caddesi No: 125, Kadıköy adresinde yer alır. Ulaşımda mahalle merkezi yerine bu noktayı hedef seçin.
Bir duraktan başlayın
- 1Müze GazhaneYerleşke gezisi ve güncel program
- 2Kadıköy Salı PazarıYakın çevrede
- 3İBB Afife Batur KütüphanesiYakın çevrede
Arka planda Hasanpaşa mahalleleri ve seçili duraklar gösteriliyor. Yol tarifi için durak tablosundaki harita bağlantılarını kullanın.
Küçük nokta gerçek konumu, bağlantı çizgisi o yere ait numarayı gösterir. Ölçek çubuğu kuş uçuşu mesafeyi belirtir.
Sokakların ışığını üreten tesis
Hasanpaşa Gazhanesi 1892’de çalışmaya başladı. Kuzguncuk’taki tesisin karşılayamadığı talebe yanıt veren bu üretim alanında kömürden havagazı elde ediliyordu. Gaz, Kadıköy ve Üsküdar çevresinin aydınlatma ve yakıt ihtiyacında kullanıldı. Müzede görülen yapıları bağımsız anıtlar gibi değil, birbirini tamamlayan bir üretim sisteminin parçaları olarak düşünmek yerleşkeyi anlamayı kolaylaştırır.
Tuğla duvarın önündeki genel görünümle silindirik yapıların fotoğrafını karşılaştırın. Birinde kapalı ve ağır bir kütle, diğerinde çerçeveler arasından görülebilen bir hacim vardır. Malzeme ve biçim farkı, aynı iş için yapılmış tek tip binalarla karşı karşıya olmadığınızı gösterir. Yapıların işlevlerini yerindeki bilgi levhalarıyla eşleştirerek gezmek, ayrıntıların yalnız bir fotoğraf fonu olarak kalmasını önler.
Korumayı bir mahalle meselesi yapan süreç
Üretimin 1993’te durması, alanın geleceğine ilişkin uzun bir tartışma dönemini başlattı. ÇEKÜL’ün yayımladığı Ülkü Azrak sunumu, Gazhane gönüllülerinin söküm ve tahribata karşı girişimlerini, koruma kurumlarıyla ilişkilerini ve yeniden kullanım için kurulan ortaklığı anlatır. Bu mücadele, endüstri mirasının korunmasının mahalle sakinlerinin gündelik yaşamıyla da ilgili olduğunu gösterdi.
İTÜ ve DS Mimarlık’ın proje kaydı, restorasyon ile yeniden işlevlendirmeyi geniş bir ekibin çalışması olarak tanımlar; Afife Batur’un yanı sıra Gülsün Tanyeli, Yıldız Salman, Deniz Aslan, Sevim Aslan ve Kani Kuzucular’ın katkılarını kaydeder. Bugünkü kültür alanı, yapıların ayakta kalmasıyla başlayan ve nasıl kullanılacakları sorusuyla devam eden bu sürecin sonucudur. Hasanpaşa rehberi, yerleşkenin çevresindeki konutlar ve mahalle hayatına da bakıyor.
Birden çok keşif aynı yerde
Gazhane’de bir ziyaretin odağı sergi, bir diğerinin odağı çocuklarla bilim deneyimi veya tiyatro olabilir. Açık alanı, müze bölümlerini ve biletli bir temsili aynı tür etkinlik gibi değerlendirmeyin. Bir sahne programına katılacaksanız salon ve giriş saatini önceden seçin; günün kalanını bunun çevresinde planlayın.
Galerideki 2021 akşam karesinde ışıklandırılmış yapılar ve açık alandaki dinleyiciler görülürken, 2024 salon karesi çatı makaslarıyla kapalı bir etkinlik düzenini gösteriyor. Bu iki fotoğraf yerleşkenin farklı kullanım biçimlerini tanıtır. Her akşam aynı açık hava düzeninin kurulacağını veya fotoğraftaki etkinliğin sürdüğünü söylemez. Güncel seçenekleri Gazhane’nin resmî etkinlik sayfasından belirleyebilirsiniz.
Yapılara bakarak gezin
Açık alan turunda önce yüksek tuğla yapıyı, dairesel çerçeveleri ve alçak kütüphaneyi ayırt edin. Aralarında kalan boşluklara da bakın. Sonra yakına geçerek malzemelerin birleştiği yerlere bakın. Tuğla yüzeyin önündeki çelik elemanlar, yatay örtüler ve üst kottaki geçit, yerleşkenin tek bakışta anlaşılmayan ayrıntılarıdır.
Görsel galerisindeki iki yakın plan bu bakışı destekler. Birinde ışığın çerçevelerden geçişi, diğerinde yürüyüş geçidinin altındaki kiriş ve kablolar öne çıkar. Dışarıdan görülen bir merdivenin veya üst kotun ziyaret sırasında açık olup olmadığını yerindeki yönlendirmeden öğrenin. Fotoğrafta görünmesi, bütün alanların serbestçe kullanılabildiği anlamına gelmez. Yapıların arasındaki açık yolu izlemek bile sanayi ölçeğiyle insan ölçeğini karşılaştırmak için yeterli olabilir.
Kompresörlerden Kitaplara Dönüşen Afife Batur Kütüphanesi
İç mekân tasarımcılarının proje anlatımına göre Afife Batur Kütüphanesi, gazhanenin eski kompresör binasında yer alıyor. Alt kat araştırma ve kütüphane, üst kat çalışma alanı olarak ele alınmış. Eski makine kaidelerinin çevresine yerleştirilen raflar, yapının geçmişiyle yeni kullanımını aynı mekânda buluşturan bir çözüm.
Kütüphane cephesinin iki ayrı tarihteki görüntüsü, aradığınız yapıyı yerleşkede tanımaya yardımcı olabilir. İçeriye geçtiğinizde bina ayrıntılarına bakmakla çalışma ortamının sessizliğini gözetmek birlikte yürür. Uzun süre çalışmayı düşünüyorsanız kayıt, oturma ve kullanım koşullarını kurumdan öğrenin; kitapçıdan kitap almak, kütüphanede araştırma yapmak ve ortak çalışma alanını kullanmak birbirinden farklı ziyaretlerdir.
Eski Gaz Temizleme Yapılarındaki İklim Müzesi
İklim Müzesi’nin tasarımcıları, gaz temizleme işlevi taşımış iki yapıyı iklim krizi anlatısına ayırdıklarını belirtiyor. Kömürden enerji üreten bir tesiste fosil yakıtların etkilerini düşünmek, serginin bulunduğu yerle konusunu doğrudan ilişkilendiriyor. Müze, bu yüzden başka bir binaya taşınmış genel bir bilgi panosu dizisinden daha fazlasını tartışmaya açıyor.
Proje anlatımında, korunmuş makine ve kaidelere mümkün olduğunca az temas eden bağımsız sergileme elemanları öne çıkıyor. Ziyaret sırasında hem sunulan bilgiyi hem de bilginin eski yapı içinde nasıl gösterildiğini izleyebilirsiniz. Çocuklarla gezerken bütün panoları bitirmek yerine enerjinin nereden geldiğini, kentte nasıl tüketildiğini veya eski bir üretim alanının bugün ne anlattığını konuşabilirsiniz.
Hasanpaşa’da bir kültür molası
Müze Gazhane’nin resmî iletişim adresi Kurbağalıdere Caddesi No: 125, Hasanpaşa’dır. Yolculukta yalnız mahalle adını yazmak yerine yerleşkenin girişini hedefleyin. Söğütlüçeşme, Marmaray ve metrobüsle gelenler için bir bağlantı noktasıdır; istasyondan sonraki yürüyüşü geziye ayırdığınız zamana ekleyin. Vapurla Kadıköy’e varmak ise ayrıca bir kara bağlantısı gerektirir.
Kısa ziyaret için açık alan turu ve bir sergi seçebilirsiniz. Daha geniş zamanınız varsa kütüphane veya programlı bir etkinlik ekleyin; günün tamamını doldurmak zorunda değilsiniz. Dışarıda devam etmek isteyenler için Hasanpaşa Camii ve ahşap evler, farklı bir ölçekte mahalle yürüyüşü sunuyor. Pazar alışverişi düşünüyorsanız Kadıköy Salı Pazarı’nın günleri ve adresini ayrıca inceleyin.
Zaman içinde Müze Gazhane
- 1892
Hasanpaşa Gazhanesi gaz üretimine başlar.
- 1945
Tesis İETT bünyesine katılır.
- 13 Haziran 1993
Gaz üretimi sona erer.
- 1994
Yerleşke koruma statüsü kazanır.
- 2014
Restorasyon uygulaması başlar.
- 9 Temmuz 2021
Müze Gazhane kültür yerleşkesi olarak açılır.
GEZİYİ SÜRDÜRÜN
Müze Gazhane ve yakın çevresi
| Yer | Neden uğramalı? | Ziyaret planı |
|---|---|---|
1 Müze GazhaneHasanpaşa Mahallesi, Kurbağalıdere Caddesi No: 125, Kadıköy | Üretim yapıları, sergi ve açık alanları bir arada gezmek. | Yerleşke gezisi ve güncel program |
2 Kadıköy Salı PazarıYakın çevrede · Hasanpaşa Mahallesi, Uzunçayır Caddesi No: 32, Kadıköy | Mahallenin haftalık pazar alışverişi. | Belediye kaydında salı ve cuma |
3 İBB Afife Batur KütüphanesiYakın çevrede · Müze Gazhane, Kurbağalıdere Caddesi No. 125, Hasanpaşa, Kadıköy | Gazhane içinde kitap veya çalışma molası. | Kütüphane kullanım koşullarıyla |
Geziyi nasıl birleştirebilirsiniz?
Açık alanları gezdikten sonra Afife Batur Kütüphanesi veya sergi bölümünü seçin. Tiyatro biletiyle geliyorsanız yerleşke turunu temsil öncesine yerleştirin. Hasanpaşa sokakları ayrı bir kısa devam sunar.
Müze Gazhane için Ulaşım Bilgileri
- Metro ve Marmaray
- Marmaray ile Söğütlüçeşme’ye gelerek hedefinize yürüyüş bağlantısı kurabilirsiniz. M4 yolcuları Ayrılık Çeşmesi veya Acıbadem’den son bağlantıyı adresleriyle karşılaştırmalı; Gazhane’nin girişini varış noktası seçmelidir.
- Vapur
- Kadıköy’de vapurdan sonra Hasanpaşa yönünde otobüs veya taksiyle devam edebilirsiniz. Yürümeyi seçerseniz hedefinize kadar bütün güzergâhı önceden görün; rıhtıma varmak Gazhane’ye varmakla aynı değildir.
- Metrobüs
- Söğütlüçeşme’den son bağlantıyı yürüyerek veya hedefinize uygun otobüsle kurabilirsiniz. Uzunçayır’da inerseniz Ünalan üzerinden M4’e aktarma yapabilirsiniz; bu iki iniş seçeneğini adresinize göre karşılaştırın.
- Otobüs, minibüs ve yürüyüş
- Otobüs aramasında Müze Gazhane, Hasanpaşa veya tam hedef adresinizi kullanın. Söğütlüçeşme’den gelenler yaya geçitlerini takip ederek mahalleye bağlanabilir. Minibüsle gelecekseniz aracın Hasanpaşa üzerinden geçip geçmediğini binmeden önce sorun.
- Havalimanları ve özel araç
- Sabiha Gökçen’den M4 veya Kadıköy HAVABÜS; İstanbul Havalimanı’ndan Havaist’in güncel güzergâhını değerlendirin. Servisten sonra son bağlantıyı planlayın. Takside ve özel araçta semt adı yerine durak tablosundaki adresi kullanın; yürüyüşe başlamadan park yerini belirleyin.
Visiting Müze Gazhane? A short guide in English
Müze Gazhane occupies the former Hasanpaşa gasworks, which supplied gas from 1892 until 1993. It reopened as a cultural complex in 2021 after a long preservation campaign. Walk among the brick buildings and steel structures, then choose an exhibition, the Climate Museum or Afife Batur Library, housed in former compressor buildings. The open grounds, library and performance venues have different access arrangements; check the official programme before planning an indoor visit. The entrance is at Kurbağalıdere Caddesi No. 125. Söğütlüçeşme provides rail and Metrobus connections, followed by a separate walk to the site. Hasanpaşa’s streets and wooden houses make a useful continuation beyond the museum grounds.
