Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi
TESAK’ın eski belediye binasını, Lifij’in resmini ve edebiyat koleksiyonlarını tanıyın. Kadıköy Rıhtımı’nda mimarlık ve kütüphane gezisi için ziyaret rehberi.
Rıhtımda bir binadan fazlasını okumak
TESAK, Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi’nin kısa adı. Kadıköy Rıhtım’daki eski belediye binası, bugün kitap okumaya veya araştırma yapmaya gelenlerle yaşayan bir kültür yapısı. Vapura yetişirken önünden geçtiğiniz cepheye bu kez daha yavaş bakarsanız, bir kütüphanenin geçmişte belediye, nikâh dairesi ve meclis salonu olarak nasıl kullanıldığını da keşfedebilirsiniz.
Bahçe, kitabe, merdiven ve resim üzerinden kısa bir mimarlık gezisi yapabilirsiniz. Belirli bir konu seçerek koleksiyonları incelemeye ayıracağınız daha uzun bir ziyaret de bu geziyi tamamlar. Masalara ve raflara geçmeden önce kullanım amacınızı görevliye anlatmak, doğru salona ve kaynağa ulaşmanızı kolaylaştırır.
ÇEVREYİ TANIYIN
Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi nerede?
Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi, Kadıköy’ün Caferağa Mahallesi içindedir. Caferağa Mahallesi, Rıhtım Caddesi No: 2/3, Kadıköy adresinde yer alır. Ulaşımda mahalle merkezi yerine bu noktayı hedef seçin.
Bir duraktan başlayın
- 1Tarih, Edebiyat ve Sanat KütüphanesiKütüphane ve kültür programı
- 2Süreyya OperasıYakın çevrede
- 3Barış Manço EviYakın çevrede
Arka planda Caferağa mahalleleri ve seçili duraklar gösteriliyor. Yol tarifi için durak tablosundaki harita bağlantılarını kullanın.
Küçük nokta gerçek konumu, bağlantı çizgisi o yere ait numarayı gösterir. Ölçek çubuğu kuş uçuşu mesafeyi belirtir.
Kıyıda Kurulan Şehremaneti Dairesi
Yervant Terziyan’ın 1912–1914 arasında yapılan tasarımı, denizden kazanılan meydanın erken yapılarındandır. Kadıköy’ün 1869 düzenlemesindeki belediye dairesi ile bu binanın yapımını aynı tarih sanmamak gerekir. Kurum önce kurulmuş, bugün gördüğümüz yapı daha sonra inşa edilmiştir. Şehremaneti adı, binanın bugünkü kütüphane işlevinden önceki belediye geçmişini anlatır.
Kent tarihçisi Emre Muşazlıoğlu, 22 Mayıs 1919’daki İzmir’in işgalini protesto mitinginde Halide Edip Adıvar ve Münevver Saime’nin buradan halka seslenmesini hatırlatır. Cephedeki balkon böylece yalnız mimari bir çıkma değildir; meydanda toplanan insanlarla kurum arasındaki ilişkinin de parçasıdır. 1937 Rıhtım–Talimhane haritasını bugünkü kıyı fotoğrafıyla karşılaştırmak, yapıyı çevresinden koparmadan okumaya yardımcı olur.
Aynı kapıdan geçen farklı kuşaklar
Mimar Arif Atılgan’ın kendi anıları, resmî bina tarihini gündelik hayatla buluşturur. Çocukken okul kaydı için aşı olmaya, mimarlık yıllarında proje teslim etmeye, daha sonra Kent Konseyi çalışmaları için bu binaya geldiğini anlatır. Tek bir adresin farklı kuşaklar ve meslekler için farklı anlamlar taşıması, TESAK’ın kent belleğindeki yerini somutlaştırır.
Atılgan’ın kaydında 1984 onarımı, belediye meclisi kullanımı ve 1995’teki değişiklikler ayrı aşamalardır. Büyük ön salonun zaman içinde farklı görevler üstlenmesi de odaların işlevinin sabit kalmadığını gösterir. Yapı 15 Mart 2014’te TESAK olarak açıldı. Galerideki Mayıs 2011 fotoğrafında hâlâ belediye başkanlığı tabelası görülür; bu kareyi bugünkü kütüphane girişiyle karşılaştırabilirsiniz.
Cephe, kitabe ve merdivende nereye bakmalı?
Ön cephede önce giriş ile üst katın ortasındaki açıklığı aynı düşey çizgide bulun. Ardından kemerli pencerelerin iki yana dağılışını, köşe kütlelerini ve geniş saçağın bıraktığı gölgeyi izleyin. Çini panoların mavi tonları, açık renkli duvarın üzerinde ayrı bir katman oluşturur. Geniş fotoğraf yapının bütününü, kitabe karesi ise göz hizasından yukarıda kalan küçük ayrıntıları görünür kılar.
Merdiven fotoğrafında dış cepheden farklı bir mekân ölçeğiyle karşılaşılır. Basamaklar, korkuluk ve sahanlıklar insanın içerideki hareketini düzenler. Bir yapının bütün iç ayrıntılarını aynı döneme tarihlendirmek doğru olmaz; TESAK farklı onarımlar geçirmiştir. Bu yüzden gördüğünüz merdiveni, yalnız fotoğrafa bakarak “ilk yapıldığı günkü hali” diye adlandırmadan, binanın değişen kullanımının parçası olarak inceleyin.
Avni Lifij’in kapıyı çevreleyen resmi
Girişin iç tarafında kapı üstünü çevreleyen kompozisyon, Hüseyin Avni Lifij’in Kalkınma / Belediye Faaliyeti adlı resminin yeniden üretimidir. TESAK’ın açıklamasına göre özgün eser İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’ndedir; buradaki çalışma bire bir ölçekteki reprodüksiyondur. Resmin fotoğrafıyla karşılaşırken bu ayrım, gördüğünüz nesneyi doğru tanımlamanızı sağlar.
Eda Ocak’ın 2011 tarihli yüksek lisans tezi, 1913 tarihli eseri Celal Esat Arseven’in belediye binası için verdiği siparişle ilişkilendirir. Çalışan işçiler üzerinden kurulan sahnede, kapıya yer açmak için ortada bir boşluk bırakılmıştır. Galerideki geniş resmi büyütün. Yanlardaki figürlerle ortadaki boşluğun birlikte nasıl tasarlandığına bakın. Burada mimari açıklık, resmin dışında kalan bir engel değil, kompozisyonun biçimini belirleyen öğedir.
Bahçedeki Arseven ve bağışlarla oluşan kitaplık
Bahçede Celal Esat Arseven adına hazırlanmış anıt, portreyi açık metal çizgiler ve kitap biçimleriyle bir araya getirir. Arkasındaki pencere ve ağaçlar boşluklardan görülmeye devam eder. 2024 tarihli fotoğrafta anıtı tek başına bir heykel gibi değil, kütüphane cephesiyle birlikte okumak mümkündür. Binanın belediye geçmişi, içerideki Lifij eseri ve bahçedeki bu hatırlatma aynı kişi üzerinden ilişki kurar.
Koleksiyonlarda da kişi adlarıyla karşılaşırsınız. Melih Cevdet Anday, Ferit Edgü, Ahmet Oktay, Özdemir İnce ve Müfid Ekdal bunlardan bazılarıdır. İmzalı kitaplar, yalnız basılmış metni değil, okurlar ve yazarlar arasındaki ilişkiyi de araştırmaya açar. Bir yazarın farklı baskılarını veya bir çalışmada kullanılan kaynakları karşılaştırmak, rafı sıradan bir başlık listesinin ötesine taşır.
Bir kitabı, dergiyi veya nadir eseri nasıl bulursunuz?
Basılı kitaplar konu esaslı Dewey sistemiyle açık raflara yerleştirilir; yer numarası ile konu rengini birlikte izleyebilirsiniz. Süreli yayınlar kapalı raftadır ve görevli aracılığıyla bina içinde kullanılır. Nadir eserlerin ayrı masada, kimlik karşılığında incelenmesi gerekir; bu eserler için fotokopi yapılmaz. Kurumun kaynakları eve ödünç verilmez.
Ziyaretten önce TESAK’ın katalog sayfasına geçerek eser adını, yazarını ve baskısını not edin. Örneğin eski Kadıköy kıyısını araştırıyorsanız aramanızı yalnız “Kadıköy” sözcüğüyle bırakmayın; yapı adı, sokak ve dönem üzerinden daraltın. Bulduğunuz fotoğraf ile metnin aynı yılı anlatıp anlatmadığını karşılaştırın. Bir kitabın yayımlandığı tarih, içindeki fotoğrafın çekildiği tarih olmayabilir.
Küçük belgeler de kent tarihini anlatır
TESAK’taki kültür etkinliklerinin geçmişi, bir davetiyenin bile araştırma malzemesi olabileceğini gösteriyor. Ferda Çağlayan’ın 2018’de burada açılan sergisi, 1990’dan itibaren topladığı sanat davetiyelerinden bir seçki sunmuştu. Çağlayan, özellikle katalog basımının sınırlı olduğu dönemlerde bu küçük kâğıtların serginin izini koruduğunu anlatır. Bu, geçmiş bir sergidir; bugünkü etkinlik programı değildir.
Bir sokaktaki eski galeri, yayınevi veya sanatçı çevresini araştırırken davetiye üzerindeki adres, tarih ve katılımcı bilgisi de kullanılabilir. Böyle bir belgeyi haritayla ve başka bir dönem kaydıyla yan yana getirmek, kütüphane gezisini dışarıdaki Çarşı veya Bahariye yürüyüşüne bağlar. Eski adreste bugün farklı bir işletme bulunması, belgenin yanlış olduğu anlamına gelmez.
Okuma ziyaretini rıhtım gezisiyle birleştirmek
Girişte kimlik veya öğrenci kartıyla kayıt ve kullanım amacına göre masa yönlendirmesi yapılır. Grup sohbeti, yiyecek molası ve telefon görüşmesi için okuma salonunu kullanmayın. İçeride fotoğraf çekmek için görevliye danışın; kurum izinsiz kamera kullanımına izin vermiyor. Belirli bir arşiv malzemesi için gelecekseniz erişim koşulunu önceden öğrenmek, yalnız boş masa bulmayı düşünmekten daha yararlı olur.
Binadan çıkınca tarihî iskeleyi karşıdan inceleyebilir, Mühürdar veya çarşı yönüne devam edebilirsiniz. Daha uzun bir gezi için Altıyol’daki Boğa Heykeli ve Bahariye seçilebilir. Kütüphane ziyaretiyle akşam etkinliği aynı erişim düzenine sahip olmayabilir; güncel saat ve programı TESAK’tan kontrol ederek dönüş vapurunu seçin.
Zaman içinde Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi
- 1912–1914
Yervant Terziyan’ın belediye binası rıhtımdaki dolgu alanında yapılır.
- 1913
Avni Lifij’in belediye binası için hazırladığı Kalkınma / Belediye Faaliyeti resmi bu tarihlidir.
- 22 Mayıs 1919
İzmir’in işgalini protesto mitinginde bina ve önündeki meydan kamusal buluşmanın merkezindedir.
- 1984 ve 1995
Onarımlar ve işlev değişiklikleriyle belediye yapısının kullanımı sürer.
- 15 Mart 2014
Bina TESAK olarak açılır; okuma, araştırma ve kültür etkinliklerini birleştirir.
GEZİYİ SÜRDÜRÜN
Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi ve yakın çevresi
Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi
Eski belediye binasında kent tarihi ve kitaplarla mola.
Yeri keşfet ↗
| Yer | Neden uğramalı? | Ziyaret planı |
|---|---|---|
1 Tarih, Edebiyat ve Sanat KütüphanesiCaferağa Mahallesi, Rıhtım Caddesi No: 2/3, Kadıköy | Eski belediye binasında kent tarihi ve kitaplarla mola. | Kütüphane ve kültür programı |
2 Süreyya OperasıYakın çevrede · Caferağa Mahallesi, General Asım Gündüz Caddesi No: 29, Kadıköy | Bahariye’de sahne tarihini ve cephe ayrıntılarını görmek. | Dış cephe; temsil için program ve bilet |
3 Barış Manço EviYakın çevrede · Caferağa Mahallesi, Yusuf Kamil Paşa Sokak No: 5, Kadıköy | Şarkılar, kişisel eşyalar ve bir sanatçının ev hayatı. | Müze ziyareti; güncel ziyaret koşullarıyla |
Geziyi nasıl birleştirebilirsiniz?
Rıhtımdaki yapıyı inceleyip çarşı sokaklarına geçin. Kitap veya kültür programına zaman ayıracaksanız uzun Moda yürüyüşünü aynı güne eklemek yerine Bahariye yönünde kısa bir devam seçebilirsiniz.
Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi için Ulaşım Bilgileri
- Metro ve Marmaray
- M4 Kadıköy istasyonu merkez için başlangıçtır. Marmaray yolcuları Ayrılık Çeşmesi’nde M4’e geçebilir; Söğütlüçeşme’den yürüyüş seçeneğini hedef adresle karşılaştırabilir. Bahariye ve Moda tarafında T3 tramvayı da geziye eklenebilir.
- Vapur
- Kadıköy iskelesinde inerek çarşı ve Bahariye yönüne yürüyebilirsiniz. Moda ve Mühürdar için buradan kıyı yürüyüşü veya T3 bağlantısını seçin. Her iskele binasının aynı hat için kullanılmadığını kalkış tabelasından kontrol edin.
- Tramvay · T3
- Çarşı, Altıyol, Bahariye, Moda ve Mühürdar durakları farklı başlangıçlar sunar. Hat tek yönlü bir ringdir; dönüşte aynı durağın karşısından tramvay beklemek yerine hat sırasını kontrol edin.
- Metrobüs
- Söğütlüçeşme’den son bağlantıyı yürüyerek veya hedefinize uygun otobüsle kurabilirsiniz. Uzunçayır’da inerseniz Ünalan üzerinden M4’e aktarma yapabilirsiniz; bu iki iniş seçeneğini adresinize göre karşılaştırın.
- Otobüs, minibüs ve yürüyüş
- Kadıköy son duraklı otobüslerden sonra gezinin büyük bölümü yürüyerek yapılabilir. Minibüsle geliyorsanız son durağı şoförle teyit edin. Tramvay raylarını ve dar kaldırımları dikkate alarak yürüyün; bebek arabası veya valizle kıyıya inişte merdivenli bağlantılar yerine cadde güzergâhını seçin.
- Havalimanları ve özel araç
- Sabiha Gökçen’den M4 veya Kadıköy HAVABÜS; İstanbul Havalimanı’ndan Havaist’in güncel güzergâhını değerlendirin. Servisten sonra son bağlantıyı planlayın. Takside ve özel araçta semt adı yerine durak tablosundaki adresi kullanın; yürüyüşe başlamadan park yerini belirleyin.
Visiting Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi? A short guide in English
TESAK is a history, literature and art library in Kadıköy’s former municipal building. Look for the façade inscription, staircase and the reproduction of Avni Lifij’s 1913 painting around the inner doorway; the original belongs to the Istanbul Painting and Sculpture Museum. The garden monument commemorates Celal Esat Arseven. Bring identification and explain your study purpose at reception. Books use open shelves, while periodicals and rare materials require staff assistance. Materials are for use inside the library, not for taking home. Check access to a specific item before travelling, and ask permission before indoor photography. Combine a reading visit with the historic pier, Mühürdar or the central market streets.
