Merdivenköy
İnanç mirası ve gündelik yaşam bir arada
İnanç, su yapıları ve kültür hayatının kesiştiği mahalle
Merdivenköy; Şahkulu Sultan Dergâhı, eski su yapıları, bahçeli konut izleri ve çocuk kültür programlarıyla Kadıköy’ün iç kesiminde farklı bir gezi sunuyor. Mahallenin hikâyesini eski bir çizimden günümüz sokaklarına, yaşayan inanç kurumundan çocuk sahnesine uzanarak keşfedebilirsiniz.
ÇEVREYİ TANIYIN
Merdivenköy nerede?
Merdivenköy Kadıköy’ün iç kesimindeki mahallelerden biridir. D-100 yönündeki ulaşım bağlantıları ile Göztepe ve Sahrayıcedit çevresine uzanan sokaklar farklı başlangıçlar sunar.
Bir duraktan başlayın
- 1Şahkulu Sultan DergâhıKurumun ibadet ve ziyaret düzenine göre
- 2Gözcübaba CamiiDış cephe; ibadet düzenine göre
- 3Halis Kurtça Çocuk Kültür MerkeziProgram ve katılım koşullarına göre
- 4Çınar ParkıPark ve çevre gezisi
Mahalle sınırı ve yakınlıklarına göre sıralanan duraklar. Yol tarifi için durak tablosundaki harita bağlantılarını kullanın.
Küçük nokta gerçek konumu, bağlantı çizgisi o yere ait numarayı gösterir. Ölçek çubuğu kuş uçuşu mesafeyi belirtir.
Leylaklı bahçelerden apartman sokaklarına
Merdivenköy’ün yakın geçmişine içeriden bakan kaynaklardan biri, Gazete Kadıköy’ün Haziran 2010’da dönemin muhtarı Nazan Gürkan’la yaptığı mahalle gezisi. Gürkan çocukluğundaki küçük ahırları, kümesleri, kuyuları ve bahçeli evleri anlatıyor; erik, dut ve leylak ağaçlarını hatırlıyor. Bu anlatıyı bütün mahallenin değişmez bir tarifi olarak değil, bir mahallelinin yaşadığı çevreye ilişkin tanıklığı olarak okumak gerekir.
Bugün eski bir bahçe duvarıyla yüksek bir apartmanı aynı görüşte yakaladığınızda, bu hatıranın neye işaret ettiği daha anlaşılır olur. Çavuş Kuşu Sokak’taki konutun Aralık 2025 fotoğrafında ahşap görünümlü üst kat, çıkmalar ve çevredeki apartmanlar birlikte görülüyor. Bahçe sınırıyla kaldırım arasındaki ilişkiye bakmak, yalnız binanın süslü bölümünü incelemekten daha fazla şey anlatır. Yapı bir ziyaret müzesi olarak sunulmuyor; sokaktan görülen bir konut örneğidir.
1897 tarihli bir kitapta Merdivenköy
Mary Adelaide Walker’ın Old Tracks and New Landmarks kitabında “At Merdivenkeuy” adıyla yer alan çizim, mahallenin fotoğraf öncesi görsel hafızasına bir pencere açıyor. 1897 kitabın yayın yılı; resimdeki sahnenin tam olarak o günlerde çizildiği anlamına gelmiyor. Büyük ağacın gövdesi kompozisyonun merkezinde, insanlar ve araba ise onun çevresinde yer alıyor.
Çizimi büyüttüğünüzde gölge altında duran figürlerin ölçeği ile ağacın büyüklüğünü karşılaştırabilirsiniz. Belirli bir bugünkü sokağı bu resme bakarak işaretlemek mümkün değil. Buna karşılık dinlenme, yolculuk ve açık alanın aynı sahnede buluşması, mahalleyi yalnız apartmanlardan oluşan güncel görünümüyle düşünmemek için güzel bir başlangıç. Galerideki tarihî resimle yeni konut fotoğrafını yan yana görmek, farklı görsel belgelerin nasıl başka sorular sordurduğunu gösterir.
Şahkulu’nda İnançla Birlikte Yaşayan Kültür
Şahkulu Sultan Dergâhı, Merdivenköy’ün en belirgin tarihî ve kültürel duraklarından. Kurumun yayımladığı Fahri Maden araştırması, erken kuruluş anlatılarındaki farklılıkları ve sonraki onarımları birlikte ele alıyor. Mehmet Ali Hilmi Dedebaba’nın 1863–1907 dönemi, dergâhın yeniden gelişmesinde öne çıkıyor. İlk kuruluşu tek bir kesin yıla bağlamak yerine bu farklı dönemleri ayırarak okumak daha açıklayıcı.
Bahçeli yerleşke bugün cem, lokma, okuma ve buluşma çevresi olarak da anlam taşıyor. Giriş için Ayışığı Sokak No: 56 adresini hedefleyin. Gezen Adam’ın 2019’da yayımladığı videodan alınan karelerde cemevi kapısı ve ağaçlı bahçe görülebiliyor. Fotoğraflar yapıyı tanımaya yardımcı; ziyaret saatini veya bir törene katılımı belirleyen kayıtlar değil. Gitmeden önce kurumun güncel programını öğrenebilirsiniz.
Çeşmenin çevresinden mahalleyi okumak
Dergâh önündeki Hilmi Dedebaba Çeşmesi, kaynaklarda Mâh Baba Çeşmesi adıyla da anılıyor. Mimarlık tarihçisi Baha Tanman, uzun yalağı ve teslim taşı kabartmalarıyla bu su yapısının yolculuk çevresindeki işlevine dikkat çekiyor. Çeşmenin üstündeki tuğra ve 1897 tarihi, taş yüzeyin yalnız bezeme değil bir tarih kaydı da taşıdığını gösteriyor.
Ekim 2025 fotoğrafında çeşmeyi tek başına bir anıt gibi değil, kaldırım ve yolun parçası olarak görebilirsiniz. Su teknesinin boyu, kitabenin konumu ve taşın duvarla birleştiği yer birbirinden ayrı ayrıntılar. Dergâh rehberindeki mimari bölümle birlikte bakıldığında bahçe, giriş ve su yapısının ilişkisi daha belirginleşiyor. Çeşmenin tarihî işlevi, bugün suyunun içilebilir olduğuna dair bir bilgi değildir.
Mihrimah Sultan Camii ve çevredeki hazireler
Merdivenköy Camii, Mihrimah Sultan Camii adıyla da biliniyor ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun Kadıköy’deki dinî yapılar listesinde bu iki adla yer alıyor. Nisan 2026 fotoğrafındaki yapı, kiremit çatısı ve alçak avlu duvarıyla çevresindeki apartmanlardan farklı bir ölçek sunuyor. Aynı adı taşıyan Üsküdar veya Edirnekapı camileriyle karıştırmadan, mahalle adını da belirterek arayın.
Buhur Baba Türbesi çevresinin aynı ay çekilmiş fotoğraflarında yeşil duvar, parmaklıklar ve mezar taşları görülüyor. Bir genel görünümün yanına ayrıntı karesi koymak, hazirenin sokakla nasıl ayrıldığını ve küçük bir alanın içinde nelerin korunduğunu fark etmeyi kolaylaştırıyor. Bu duraklarda yazıtları okumak için mezarların üzerine basmak gerekmiyor. Gözcübaba yönündeki yürüyüşünüzü ibadet mekânlarının açık alanlarından geçen sakin bir çevre gezisi olarak kurabilirsiniz.
Halis Kurtça’da çocuklara göre bir kültür günü
Halis Kurtça Kültür Merkezi 26 Mart 1999’da açıldı. Çocuk tiyatrosunun giderek ağırlık kazanmasının ardından belediye, 2015 sezonu sonrasında merkezi çocuklara odaklanan bir yapıya dönüştürdü. Yenilenen mekân 20 Ocak 2018’de Halis Kurtça Çocuk Kültür Merkezi olarak hizmet vermeye başladı. Ressam Salih Ermez Caddesi No: 46’daki kurumda tiyatro, atölye ve başka çocuk programları düzenleniyor.
Bir aile gezisinin başlangıcını kurumun etkinlik takviminden seçebilirsiniz. Yaş aralığı, kayıt ve başlangıç saati aynı etkinlik üzerinden kontrol edilmeli; merkezin çalışma saati bir oyunun saati değildir. Çınar Parkı molasını gösteriden önce veya sonra eklemek, bütün mahalleyi tek seferde dolaşmaya çalışmadan kültürle açık havayı birleştirir. Daha uzun bir müze günü isterseniz Göztepe’deki Oyuncak Müzesi ayrı bir programdır.
Leylak Festivali ve gönüllülük hafızası
Leylak, Merdivenköy’de yalnız eski bahçeleri hatırlatan bir çiçek değil, mahalle buluşmalarına da adını veren bir simge. 2011’deki on ikinci Leylak Festivali haberi, yağış nedeniyle etkinliklerin içeriye alındığını; sergi ve tiyatronun programda buluştuğunu kaydediyor. Mahalle gönüllülerinin çalışması, bir semtin kültür hayatının yalnız büyük kurumlardan oluşmadığını gösteren somut bir örnek.
Bu eski haberden her yıl aynı tarihte festival yapıldığı sonucu çıkmaz. Mahalle etkinliklerini ararken Kadıköy kültür sanat takvimini ve yeni duyuruları izleyin. İlk kez gelen biri için sergi ya da çocuk oyunu gibi tek bir buluşmaya katılmak, sokak isimlerini öğrenmenin yanında mahallenin gündelik hayatıyla da ilişki kurmanın yolu olabilir. Mahalle turunu seçtiğiniz programın çevresinde kısa tutmak da mümkün.
İlk ziyaret için iki ayrı gezi planı
Tarih ve mimariyle ilgileniyorsanız Şahkulu’nun giriş çevresi, çeşme ve bahçeyi ana durak yapın; ardından mahallenin eski konut örneklerini sokaktan inceleyin. Kitaplara meraklı ziyaretçiler, dergâhın kütüphanesine ilişkin erişim bilgisini görevliye sorabilir. Çocuklarla gelenlerse Halis Kurtça programı ile Çınar Parkı’nı birleştirerek daha az yürüyüşlü bir gün oluşturabilir. Bu iki planın bütün duraklarını aynı güne sığdırmanız gerekmiyor.
Dönüşte M4 Göztepe ile Marmaray Göztepe’nin farklı istasyonlar olduğunu göz önünde bulundurun. D-100 çevresinde başlayan bir yolculukla demiryolunun daha güneyindeki istasyondan yürümek aynı rota değildir. Sahrayıcedit veya Göztepe yönünde devam edecekseniz son durağınızdan eve dönüşü yeniden karşılaştırın. Aşağıdaki harita gezilecek noktaları tanıtır; sokak düzeyinde yürüyüş için her durağın yol tarifi bağlantısını kullanabilirsiniz.
İLK ZİYARET
Merdivenköy Çevresinde Gezilecek Yerler
| Yer | Neden uğramalı? | Ziyaret planı |
|---|---|---|
1 Şahkulu Sultan DergâhıMerdivenköy, Ayışığı Sokak No: 56, Kadıköy | Merdivenköy’ün Alevi-Bektaşi kültürü ve inanç mirası. | Kurumun ibadet ve ziyaret düzenine göre |
2 Gözcübaba CamiiMolla Sokak No 8/1, Merdivenköy, Kadıköy | Mahallenin inanç ve yerleşim çevresini tanımak. | Dış cephe; ibadet düzenine göre |
3 Halis Kurtça Çocuk Kültür MerkeziRessam Salih Ermez Caddesi No 46, Merdivenköy, Kadıköy | Çocuklarla kültür veya tiyatro programına katılmak. | Program ve katılım koşullarına göre |
4 Çınar ParkıDr. Erkin Caddesi çevresi, Merdivenköy, Kadıköy | Kültür programının yanında kısa açık hava molası. | Park ve çevre gezisi |
Geziyi nasıl birleştirebilirsiniz?
Tarih ilgisiyle geliyorsanız dergâh çevresini, çocuklarla geliyorsanız kültür merkezi programını ana hedef yapın. Yakın sokak ve park molasını buna ekleyin. Göztepe yönünde devam etmek ayrı bir gezi bölümü olabilir.
Merdivenköy için Ulaşım Bilgileri
- Metro
- M4 Göztepe veya Yenisahra duraklarından hedefinizin son bağlantısını karşılaştırın. Dergâh ile çocuk kültür merkezi için aynı iniş seçeneği en uygun olmayabilir.
- Marmaray ve vapur
- Marmaray Göztepe’den iç kesime veya Kadıköy iskelesinden Merdivenköy yönüne otobüs bağlantısı seçilebilir. Kalan yürüyüşü kurumun adresiyle kontrol edin.
- Metrobüs
- Uzunçayır’da inip Ünalan M4 bağlantısıyla doğu yönüne devam edebilirsiniz. Son iniş durağını gideceğiniz adresle seçin; metrobüs durağı ile metro platformu arasında yaya bağlantısı vardır.
- Otobüs ve minibüs
- Merdivenköy’deki kurumun adını İETT aramasına girin. Minibüs yolu üzerinden gelişte hedefinizin hangi sokağa açıldığını ve son yürüme bölümünü belirleyin.
- Havalimanları ve özel araç
- Sabiha Gökçen’den M4 ile başlayıp hedefinize uygun son bağlantıyı seçebilirsiniz. İstanbul Havalimanı’ndan servis kullanacaksanız güncel varış durağına göre devam yolunu belirleyin. Taksi veya özel araç için tam sokak ve bina adresini kullanın; navigasyondaki semt merkezini giriş kapısı olarak kabul etmeyin.
Visiting Merdivenköy? A short guide in English
Merdivenköy is an inland neighbourhood in Kadıköy. Its highlights include Şahkulu Sultan Dergâhı, a living Alevi-Bektashi centre, a historic fountain and surviving houses among apartment streets. The gallery includes Mary Adelaide Walker’s drawing from a book published in 1897 and recent photographs. Publication dates are distinguished from confirmed shooting dates. For a family outing, choose a performance or workshop at Halis Kurtça Children’s Cultural Centre and add a short park break. Ask the dergâh about access and photography before visiting. M4 Göztepe and Marmaray Göztepe are separate stations; compare the final walk with your exact destination. The dergâh’s address is Ayışığı Sokak 56.
