19 Mayıs
Parklar ve konut sokaklarında gündelik hayat
Çamlıklar, köşkler ve birlikte yaşamanın izleri
Kadıköy’ün 19 Mayıs Mahallesi, Kriton Curi Parkı’ndaki bir yürüyüşten eski köşklerin cadde cephelerine uzanan bir çevre. Hastane bahçesindeki çamlar, bir bilim insanını anan heykel ve Kuşluk Parkı’nın toplumsal hafızası; apartman sokaklarının arasında birbirinden farklı hikâyeler taşıyor. Mahalleye ilk kez geliyorsanız parkı başlangıç yapıp ilginize göre bir tarih veya kültür durağı ekleyebilirsiniz.
Eski kaynaklarda bu çevre için Erenköy ve Kozyatağı adlarıyla da karşılaşırsınız. Rehberde güncel mahalle sınırı ile tarihî semt adlarını birlikte açıklıyoruz. Sağlık yerleşkesi ve özel köşkler, serbestçe gezilebilen parklarla aynı ziyaret koşullarına sahip değil; aşağıdaki listede bu ayrım belirtiliyor.
ÇEVREYİ TANIYIN
19 Mayıs nerede?
19 Mayıs, Kadıköy’ün kıyıdan içeride kalan mahallelerinden biridir. Kriton Curi, Kuşluk ve 19 Mayıs parkları bu mahallededir. Şemsettin Günaltay Caddesi çevresindeki köşklerin kaynaklarda Erenköy adıyla anılması, bugünkü resmî adreslerinin de Erenköy Mahallesi olduğu anlamına gelmez.
Bir duraktan başlayın
- 1Kriton Curi Parkı ve heykeliPark gezisi; sahne için güncel program
- 219 Mayıs ParkıPark ve çevre gezisi
- 3Kuşluk Parkı ve Saygı AnıtıPark ve anıt ziyareti
- 4Kabasakal Mehmet Paşa / Gezeryan köşkleriSokaktan dış cephe; özel mülk
Mahalle sınırı ve yakınlıklarına göre sıralanan duraklar. Yol tarifi için durak tablosundaki harita bağlantılarını kullanın.
Küçük nokta gerçek konumu, bağlantı çizgisi o yere ait numarayı gösterir. Ölçek çubuğu kuş uçuşu mesafeyi belirtir.
Kriton Curi kimdi; park neden onun adını taşıyor?
Kriton Curi, 1942’de İstanbul’da doğan ve çevre mühendisliği alanında çalışan bir bilim insanıydı. Boğaziçi Üniversitesi’nin biyografisi; Robert Kolej’deki eğitiminden 1974’te tamamladığı doktoraya, 1988’de profesörlüğe ve 1993–1996 arasındaki Çevre Bilimleri Enstitüsü müdürlüğüne uzanan çalışma hayatını kaydediyor. Parkın adı, gündelik yürüyüşü Türkiye’de çevre bilincinin gelişme hikâyesine bağlıyor.
Kendi adını taşıyan vakfın anlatımında atık sular, katı atık yönetimi ve çocuklar için çevre eğitimi öne çıkıyor. Vakıf, park içindeki heykelin 2014’te yerleştirildiğini belirtiyor. Galerideki Ocak 2023 fotoğrafı bu anmayı gösterir; heykelin yapıldığı yıl ile fotoğrafın çekildiği yıl farklıdır. Parkta gezinirken tabeladaki adı bir kişi ve çalışma alanıyla eşleştirmek, çamlığın hikâyesini daha yakından tanımanızı sağlar.
Ağaçların arasında bir açık hava sahnesi
Kriton Curi Parkı yalnızca içinden geçilen bir yeşil alan değil; mahallede sahne sanatlarıyla karşılaşılabilen yerlerden biri. Mahallemde Çocuk Tiyatrosu’nun altıncı yılı, 14 Ağustos 2026’da burada oynanan Kayıp Gösteri: Cesur Sihirbaz Rooni ile başladı. Açılışı izleyen yerel gazete haberi, ağaçların arasında oyunu seyreden çocukları ve aileleri anlatıyor.
Bu örnek, parka geliş saatinin deneyimi nasıl değiştirebildiğini gösteriyor. Aynı açık alan gündüz yürüyüş, programlı bir akşamda tiyatro buluşması olabiliyor. Ağustos programı sona erdi; yeni gösteriler için belediyenin kültür takvimine bakın. Çocukla geliyorsanız oyunun yaş önerisini de kontrol edin. Kısa bir mahalle gezisinde park molasını gösteri saatinin önüne almak, sahneye yetişmek için yürüyüşü aceleye getirmemenizi sağlar.
Kabasakal Mehmet Paşa’dan Gezeryan ailesine
Şemsettin Günaltay Caddesi ile Tüccarbaşı Sokak çevresindeki köşkler, aynı bahçe geçmişine ait bir yapı topluluğu. Yerel mimarlık kaydı üç ayrı yapıdan söz ediyor; kesin inşa yılı ve mimarı ise bilinmiyor. Bu nedenle topluluğu tek bir tarihle tanımlamak yerine, farklı yapıları ve kullanım dönemlerini ayırmak daha doğru.
Mahalle sakini Gökçe Günaydın’ın 2022 tarihli gözlem yazısı, Kabasakal Mehmed Paşa dönemindeki harem ve selamlık yapıları ile Gezeryan ailesinin sonradan yaptırdığı köşkü birbirinden ayırıyor. Arazinin paşanın varislerinden Tomik Gezeryan’a geçmesi, topluluğun neden iki farklı aile adıyla bilindiğini açıklıyor. Cadde üzerinden görülen saçaklar, bahçe duvarları ve ahşap yüzeyler bu büyük parselin izleri. Bunlar özel mülkler; geziyi sokaktan görülebilen cephelerle sınırlı tutun.
Bir köşkü korumak, bahçesini de düşünmek
Gezeryan Köşkü üzerine Zeyneb Betül Gökçınar’ın 2015 tarihli restorasyon çalışması, yapının belgelenmesi ve yeniden kullanımını ele alıyor. Çalışmada şale biçimiyle Art Nouveau ayrıntıları birlikte değerlendiriliyor. Bir köşkün değerini yalnız cephesindeki süslerle değil, planı, malzemesi ve bahçeyle ilişkisi üzerinden okuma imkânı veriyor.
Günaydın’ın 2022 yazısında, tezde önerilen halk kütüphanesi işlevi de aktarılıyor. Bu bir proje önerisi; bugün açık bir kütüphane bulunduğu anlamına gelmiyor. Eski yapılara bakarken gerçekleşmiş onarım ile öneriyi ayırmak önemli. Eğitim Mahallesi’ndeki okul bahçeleri ve Ziverbey’in sanat yapıları, köşk ve geniş bahçe mirasının farklı kullanımlarla nasıl devam edebildiğini görmek için karşılaştırılabilecek yakın çevreler.
Erenköy Sanatoryumu’nun mahalledeki izi
Erenköy adını taşıyan sağlık yerleşkesi bugün 19 Mayıs Mahallesi içindedir. Kurumun tarihçesine göre Feshane Nazırı Muhittin Paşa’nın köşkü ve arazisi 1931’de satın alındı; sanatoryum 16 Mayıs 1932’de hasta kabulüne başladı. İlk servis ahşap köşkün içindeydi. Zamanla bağışlarla yeni pavyonlar yapıldı; 1977’den itibaren yerleşke psikiyatri ve nöroloji hizmetine geçti.
Bahçenin çamları da ayrı bir hikâye taşıyor. Araştırmacı Olgu Demir, 2020’de verdiği söyleşide çocukların bakımı için genişletilen yerleşkeye katılan Fevziye Çamsever arazisini anlatıyor. Çamsever’in yetiştirip diktiği çamlar, sağlık yapılarının çevresindeki yeşil alanın kişisel emekle de oluştuğunu gösteriyor. Galerideki mahalle görünümünü bu bahçe geçmişiyle birlikte okuyabilirsiniz. Hastane, hizmet veren bir sağlık kurumu; park gibi serbest bir gezi durağı olarak planlanmamalı.
Sağlık Yerleşkesindeki Umuda Dokunuş Heykeli
Seval Alp ve Hayati Çil’in yaptığı Umuda Dokunuş, 2008’de hastane bahçesinde açıldı. Fotoğraflardaki bir örtü etrafında bir araya gelen figürler bu esere ait. Aynı kareler internette fotoğrafçının verdiği farklı başlıklarla da dolaşıyor; burada kurumun kaydettiği eser adını kullanıyoruz.
Olgu Demir’in araştırmasında örtü, figürlerin tutunduğu tedavi ve umutla ilişkilendiriliyor. Bu yorum heykeli, yalnız süsleme olmaktan çıkarıp kurumun insanlara nasıl seslendiğini düşündüren bir parçaya dönüştürüyor. Ocak 2015 tarihli iki fotoğraf, bütünü ve figürlerin birbirine uzanan hareketini karşılaştırmayı sağlıyor. Sağlık yerleşkesine gelişte kurumun ziyaret düzeni geçerlidir; fotoğraflar eseri tanımak için sunuluyor, hasta alanlarına gezi daveti anlamına gelmiyor.
Kuşluk Parkı ve Ziverbey adıyla anılan hafıza
Kuşluk Parkı’ndaki İşkence Mağdurlarına Saygı Anıtı, 12 Mart 1971 sonrasında işkence merkezi olarak kullanılan Zihni Paşa Köşkü’nün yakınındadır. Kamuoyunda Ziverbey Köşkü diye anılan bu yapı zamanla yıkıldı. Mimar Arif Atılgan’ın alan incelemesi, çevrede köşkün kapısı, kuşlukları ve su düzenine ait parçaların izini sürüyor.
Rahmi Aksungur’un anıtı 12 Eylül 2013’te açıldı. Tarihî evleri yalnız görkemli cepheleriyle anlatmayan bu durak, mahallede toplumsal hafızanın da bir yeri olduğunu gösteriyor. Buradaki Ziverbey adı, bugün Müjdat Gezen Sanat Merkezi çevresinde anlatılan köşklerle aynı binayı işaret etmiyor. Kuşluk Parkı’nı komşu 19 Mayıs Parkı’yla birleştirebilir; anıta ayrılan alanı ve yazıtları durup okuyarak gezebilirsiniz.
Sultan Sokak’ta öğrenmeyi paylaşmak
19 Mayıs Sosyal Yaşam Evi, 21 Eylül 2017’de açıldı. 65 yaş ve üzerindeki kişiler için kurulan merkezin 2024 tarihli kullanıcı görüşmelerinde, yalnız kurs listeleri değil, zamanla değişen roller de dikkat çekiyor. Ayten Çetinkaya, Sahrayıcedit’te seramik öğrenirken daha sonra burada gönüllü eğitmen olarak bilgi paylaşmaya başlamış.
Sultan Sokak No: 29’daki merkez için üyelik ve yeni dönem programını kurumdan öğrenebilirsiniz. Yakındaki Kuşluk ve 19 Mayıs parkları, bir dersin öncesinde veya sonrasında mahallede kalmak için açık alan seçenekleri. Sahrayıcedit’teki diğer Sosyal Yaşam Evi ile kurulan bu bağ, iki mahalleyi yalnız cadde üzerinden değil, öğrenilen bir becerinin paylaşılması üzerinden de birbirine bağlıyor.
İLK ZİYARET
19 Mayıs Çevresinde Gezilecek Yerler
Kabasakal Mehmet Paşa / Gezeryan köşkleri
Aynı bahçedeki farklı köşklerin cephelerini karşılaştırmak.
Yeri keşfet ↗| Yer | Neden uğramalı? | Ziyaret planı |
|---|---|---|
1 Kriton Curi Parkı ve heykeli19 Mayıs, Kadıköy | Çamlıkta yürüyüş ve çevre bilimcisinin anısını tanımak. | Park gezisi; sahne için güncel program |
2 19 Mayıs Parkı19 Mayıs, Kadıköy | Kuşluk Parkı çevresindeki geziye açık hava molası eklemek. | Park ve çevre gezisi |
3 Kuşluk Parkı ve Saygı Anıtı19 Mayıs, Kadıköy | Eski Zihni Paşa Köşkü çevresindeki toplumsal hafızayı okumak. | Park ve anıt ziyareti |
4 Kabasakal Mehmet Paşa / Gezeryan köşkleriŞemsettin Günaltay Caddesi / Tüccarbaşı Sokak çevresi, 19 Mayıs | Aynı bahçedeki farklı köşklerin cephelerini karşılaştırmak. | Sokaktan dış cephe; özel mülk |
Geziyi nasıl birleştirebilirsiniz?
Kriton Curi Parkı için ayrı bir yürüyüş ve sahne planı kurabilirsiniz. Köşk ve hafıza turunda ise Şemsettin Günaltay Caddesi’ndeki Kabasakal / Gezeryan cephelerinden başlayıp Kuşluk Parkı ile 19 Mayıs Parkı çevresine geçin. İki seçenek aynı mahallede olsa da tek bir parkın farklı girişleri değil.
Hastane bahçesindeki Umuda Dokunuş’u serbest park rotasına dahil etmiyoruz. Tarihini fotoğraflardan inceleyebilir; sağlık kurumuna gitmeniz gerekiyorsa ilgili birimin giriş ve ziyaret düzenini esas alabilirsiniz.
19 Mayıs için Ulaşım Bilgileri
- Metro
- M4 veya M8 Kozyatağı üzerinden hedef parka uygun kara bağlantısını seçin. Mahalle içinde ayrı bir 19 Mayıs metro istasyonu yoktur.
- Marmaray ve vapur
- Marmaray Erenköy veya Suadiye’den son yürüyüş ve otobüs bağlantısını adresinizle karşılaştırın. Vapurdan sonra Kadıköy veya Bostancı üzerinden karayoluyla devam edilir.
- Metrobüs
- Uzunçayır’da inip Ünalan M4 bağlantısıyla doğu yönüne devam edebilirsiniz. Son iniş durağını gideceğiniz adresle seçin; metrobüs durağı ile metro platformu arasında yaya bağlantısı vardır.
- Otobüs ve minibüs
- İETT aramasında parkın adını ve Kadıköy 19 Mayıs bilgisini birlikte kullanın. Minibüs yolundan gelenler iç sokaklara kalan bölümü önceden belirleyebilir.
- Havalimanları ve özel araç
- Sabiha Gökçen’den M4 ile başlayıp hedefinize uygun son bağlantıyı seçebilirsiniz. İstanbul Havalimanı’ndan servis kullanacaksanız güncel varış durağına göre devam yolunu belirleyin. Taksi veya özel araç için tam sokak ve bina adresini kullanın; navigasyondaki semt merkezini giriş kapısı olarak kabul etmeyin.
Visiting 19 Mayıs? A short guide in English
19 Mayıs is an inland neighbourhood in Kadıköy. Start with Kriton Curi Park, named after an environmental scientist, or explore the Kabasakal / Gezeryan mansion group from the street. Older accounts may describe this area as Erenköy or Kozyatağı. Kuşluk Park contains a memorial connected to the former Zihni Paşa Mansion, known publicly as Ziverbey Mansion; it is a different building from the arts venues in today’s Ziverbey guide. The Erenköy hospital campus also lies here. Its sculpture and garden history are described through dated photographs, while access follows hospital rules. Use the numbered stops for a park or heritage walk and check current programmes before attending an outdoor performance.
