Hasanpaşa
Üretim mirasından kültür yaşamına
Gazhane, ahşap evler ve mahalle hayatı
Hasanpaşa’da eski bir enerji tesisinin kuleleriyle ahşap evlerin dar cepheleri aynı mahalle hikâyesinin parçalarıdır. Müze Gazhane ilk ziyaret için güçlü bir başlangıç sunar; fakat gezinin devamında cami çevresine, konut sokaklarına ve Kurbağalıdere yönüne de bakmak gerekir. Böylece kültür yerleşkesini bulunduğu çevreyle birlikte tanıyabilirsiniz.
Mahallenin farklı günlerde farklı ritimleri vardır. Kütüphane için gelenlerle bir tiyatro temsilini bekleyenler, pazar alışverişine çıkanlarla Söğütlüçeşme üzerinden işine gidenler aynı yolları paylaşır. İlk gelişinizde Gazhane ve yakın çevresini seçebilir; pazar gününü, bir sergiyi veya akşam programını sonraki ziyaretin odağı yapabilirsiniz.
ÇEVREYİ TANIYIN
Hasanpaşa nerede?
Hasanpaşa, Kadıköy ilçesinin iç kesiminde, Söğütlüçeşme ulaşım çevresiyle bağlantılı bir mahalledir. Kıyıda değildir. Müze Gazhane’ye gitmek ile belediye veya başka bir adrese gitmek aynı son yürüyüşü gerektirmez; haritadaki hedefinizi yolculuk öncesinde belirleyin.
Bir duraktan başlayın
- 1Kadıköy Salı PazarıBelediye kaydında salı ve cuma
- 2İBB Afife Batur KütüphanesiKütüphane kullanım koşullarıyla
- 3Müze GazhaneYerleşke gezisi ve güncel program
- 4İklim MüzesiSergi ziyareti
- 5Hasanpaşa CamiiDış cephe; ibadet düzenine göre
Mahalle sınırı ve yakınlıklarına göre sıralanan duraklar. Yol tarifi için durak tablosundaki harita bağlantılarını kullanın.
Küçük nokta gerçek konumu, bağlantı çizgisi o yere ait numarayı gösterir. Ölçek çubuğu kuş uçuşu mesafeyi belirtir.
Kömürden Işığa Uzanan Sanayi Geçmişi
Hasanpaşa Gazhanesi 1892’de üretime girdi. Müzenin tarihçesi, tesisin Anadolu Yakası’nın havagazı ihtiyacı için kurulduğunu anlatır. Kömürden elde edilen gazın sokak aydınlatmasına ve evlere ulaşması, bu büyük yerleşkeyi çevredeki gündelik hayatın bir parçası yaptı. Bugün sergiye giderken önünden geçtiğiniz tuğla duvarlar, bir zamanlar kent için çalışan üretim düzeninin izlerini taşıyor.
Pınar Erkan’ın Kurbağalıdere araştırması, tesisin konumunu kömürün taşınmasıyla birlikte ele alır. Dere ve demiryolu, ağır yükün çevreye ulaşmasında rol oynuyordu. Haritada Gazhane, Kurbağalıdere ve Söğütlüçeşme’yi birlikte bulmak bu ilişkiyi anlamayı kolaylaştırır. Bugünkü yol güzergâhını eski yük taşıma hattıyla bire bir aynı kabul etmek gerekmez; önemli olan üretim yerinin ulaşım çevresinden bağımsız seçilmemiş olmasıdır.
Üretim bittikten sonra alan nasıl korundu?
Gazhane’nin üretimi 13 Haziran 1993’te sona erdi. Ardından gelen koruma süreci, kullanılmayan bir tesisin kendiliğinden müzeye dönüşmediğini gösterir. ÇEKÜL’ün kaydettiği Ülkü Azrak sunumunda, Gazhane gönüllülerinin yapıların ve makinelerin korunması için verdiği mücadele özellikle anlatılır. Alanın geleceği, mahalleli, yerel yönetimler ve meslek çevrelerinin birlikte tartıştığı bir meseleye dönüştü.
Afife Batur’un öncülük ettiği İTÜ çalışmaları bu sürecin mimarlık ayağında yer aldı; uzun bir hazırlık ve uygulama döneminin ardından yerleşke 9 Temmuz 2021’de Müze Gazhane olarak açıldı. Açık alanların bugün gezilebilmesi kadar, eski üretim yapılarının tanınabilir kalması da değerlidir. Gazhane rehberi yapıların geçmişine ve yerleşke içindeki ziyaret seçeneklerine daha yakından bakıyor.
Kütüphane, iklim müzesi ve sahne arasında
Afife Batur Kütüphanesi, İklim Müzesi, çocuklar için bilim alanı ve tiyatro mekânları aynı yerleşkede farklı ziyaretler kurmaya imkân verir. Bir kitapla oturmak isteyenle sergi izlemek isteyenin izleyeceği yol aynı olmayabilir. Yerleşke planındaki bölüm adlarını girişte kontrol edin; özellikle ilk gelişinizde bir müze bölümü ve açık alan turuyla başlayabilirsiniz.
İklim Müzesi’nin fotoğrafında cephenin üzerindeki adını ve 1 numarasını okuyabilirsiniz. Kütüphane ayrı bir yapıdır; ilk gelişinizde yalnız binanın biçimine değil, tabelasına da bakın. İç mekân karelerinde görülen çatı taşıyıcıları, sergi veya etkinliğin üzerinde yapının eski hacmini hatırlatır. Güncel program için kurumun mekân ve etkinlik sayfalarını kullanın; galerideki afişler fotoğrafın çekildiği dönemi gösterir.
Çocuklarla gelecekseniz bilim veya iklim bölümünü, akşam gelecekseniz seçtiğiniz temsilin giriş saatini gezi planının merkezine koyabilirsiniz. Açık yerleşkede dolaşabilmek, her bölümün aynı anda açık olduğu anlamına gelmez.
Hasanpaşa Camii çevresinde küçük bir durak
Hasanpaşa Camii, mahallenin adını ve eski yerleşimini konuşmak için ikinci bir başlangıç noktasıdır. Kadıköy Belediyesi’nin Kadıköy’ün Sakinleri yayını, yapıyı Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa’nın yangında kaybolan Divittar Camii’nin yerine yaptırdığı cami olarak tanıtır. Böylece tek bir yapının bulunduğu yerde, birbirini izleyen iki dönemin hatırası birikir.
Dışarıdan bakarken minarenin şerefe korkuluğuna, onu taşıyan süslü konsollara ve duvar üzerindeki çeşmeye dikkat edebilirsiniz. İç mekân fotoğrafı, küçük dış görünümün arkasındaki renkli tavan ve pencere düzenini gösterir. Gazhane’nin büyük açıklıklı salonlarıyla bu mekânı karşılaştırmak, Hasanpaşa’da yan yana duran farklı yapı türlerini görünür kılar. Cami faal bir ibadet yeridir; içeri girmeyi ibadet düzenine göre planlayın.
Ahşap evlerden apartmanlı yokuşlara
Gazhane’nin çevresindeki konutlar, mahallenin sanayi tesisinden ibaret olmadığını açıkça gösterir. Galerideki 2021 tarihli ahşap ev fotoğrafında dar parseller, yan yana cepheler ve üst kat çıkmaları seçiliyor. 2023 tarihli yokuş karesinde ise apartman girişleri, merdivenler ve eğimli yol öne çıkıyor. Bu iki görünümü aynı tip sokak dokusu gibi okumamak gerekir.
Pencere sayısı, kapıların yola mesafesi ve çıkmaların gölgesi, kısa bir sokak yürüyüşünde bakabileceğiniz ayrıntılardır. Buradaki evlerin her birine fotoğraftan yapım tarihi vermek mümkün değildir; tarihler yapının yaşını değil, görüntünün kaydedildiği zamanı belirtir. Eski konutlarla ilgileniyorsanız geziyi başka bir gün Koşuyolu’nun bahçeli evleri veya Yeldeğirmeni’nin apartmanları ile karşılaştırabilirsiniz.
Kurbağalıdere ve eski gündelik hayatın izleri
Kurbağalıdere, geçmişte yalnız tesisin ulaşım çevresi değildi. Pınar Erkan’ın tarih araştırması, dere çevresini gezinti, kayık ve açık hava eğlenceleriyle birlikte anlatır. Bu geçmişi bilmek, bugün yol ve binalarla çevrili görünen yerlerin neden eski anılarda daha farklı bir manzarayla anlatıldığını açıklamaya yardımcı olur.
Gravier ailesinin albümlerini ele alan ayrı araştırma ise Kadıköy’deki ev, bahçe ve kıyı yaşamını aile fotoğrafları üzerinden izler. Sanayi geçmişinin yanında insanların çalışma dışındaki hayatları da mahallenin belleğine dahildir. Bu sayfadaki 2009 Kurbağalıdere Caddesi fotoğrafı daha yakın bir döneme aittir. Otobüs, yağmurlu yol ve yapı cephelerini gösterir. Eski kayık gezilerinin görseli olarak kullanılamaz; farklı dönemleri kendi kayıtlarıyla okumak gerekir.
Kadıköy Salı Pazarı nerede, hangi gün?
Kadıköy Salı Pazarı, belediyenin semt pazarı kaydında Hasanpaşa, Uzunçayır Caddesi No: 32 adresinde ve salı ile cuma günlerinde listeleniyor. Adında yalnız salı geçmesi, cuma günü kurulmadığı anlamına gelmiyor. Rıhtım çevresindeki Kadıköy Çarşısı ile burası ayrı alışveriş alanlarıdır; yol tarifinde Hasanpaşa adresini seçin.
Pazar alışverişini Gazhane turuyla birleştirecekseniz taşıyacağınız poşetleri ve iki durak arasındaki son yürüyüşü hesaba katın. Sergi ve yapı gezisini önce, alışverişi dönüşe yakın yapmak daha rahat bir plan olabilir. Bayram ve geçici yer düzenlemelerinde belediye duyurusunu kontrol edin. Tren veya metrobüsle dönüş için Söğütlüçeşme bağlantıları ayrıca ele alınıyor.
İLK ZİYARET
Hasanpaşa Çevresinde Gezilecek Yerler
| Yer | Neden uğramalı? | Ziyaret planı |
|---|---|---|
1 Kadıköy Salı PazarıHasanpaşa Mahallesi, Uzunçayır Caddesi No: 32, Kadıköy | Mahallenin haftalık pazar alışverişi. | Belediye kaydında salı ve cuma |
2 İBB Afife Batur KütüphanesiMüze Gazhane, Kurbağalıdere Caddesi No. 125, Hasanpaşa, Kadıköy | Gazhane içinde kitap veya çalışma molası. | Kütüphane kullanım koşullarıyla |
3 Müze GazhaneHasanpaşa Mahallesi, Kurbağalıdere Caddesi No: 125, Kadıköy | Üretim yapıları, sergi ve açık alanları bir arada gezmek. | Yerleşke gezisi ve güncel program |
4 İklim MüzesiMüze Gazhane, İkbaliye Sokak No. 39, Hasanpaşa, Kadıköy | Yerleşke gezisine iklim ve çevre konusunu eklemek. | Sergi ziyareti |
5 Hasanpaşa CamiiKurbağalıdere Caddesi No. 93, Hasanpaşa, Kadıköy | Gazhane dışındaki mahalle dokusuna bakmak. | Dış cephe; ibadet düzenine göre |
Geziyi nasıl birleştirebilirsiniz?
Gazhane’nin açık alanlarından başlayın, ilginize göre kütüphane veya müze bölümünü seçin. Bir temsiliniz varsa kalan zamanı mahalle sokaklarında kısa bir tura ayırın. Bütün yerleşkeyi tek seferde tamamlamaya çalışmadan, bir sergi ve bir açık alan molasıyla da gezi kurabilirsiniz.
Hasanpaşa için Ulaşım Bilgileri
- Metro ve Marmaray
- Marmaray ile Söğütlüçeşme’ye gelerek hedefinize yürüyüş bağlantısı kurabilirsiniz. M4 yolcuları Ayrılık Çeşmesi veya Acıbadem’den son bağlantıyı adresleriyle karşılaştırmalı; Gazhane’nin girişini varış noktası seçmelidir.
- Vapur
- Kadıköy’de vapurdan sonra Hasanpaşa yönünde otobüs veya taksiyle devam edebilirsiniz. Yürümeyi seçerseniz hedefinize kadar bütün güzergâhı önceden görün; rıhtıma varmak Gazhane’ye varmakla aynı değildir.
- Metrobüs
- Söğütlüçeşme’den son bağlantıyı yürüyerek veya hedefinize uygun otobüsle kurabilirsiniz. Uzunçayır’da inerseniz Ünalan üzerinden M4’e aktarma yapabilirsiniz; bu iki iniş seçeneğini adresinize göre karşılaştırın.
- Otobüs, minibüs ve yürüyüş
- Otobüs aramasında Müze Gazhane, Hasanpaşa veya tam hedef adresinizi kullanın. Söğütlüçeşme’den gelenler yaya geçitlerini takip ederek mahalleye bağlanabilir. Minibüsle gelecekseniz aracın Hasanpaşa üzerinden geçip geçmediğini binmeden önce sorun.
- Havalimanları ve özel araç
- Sabiha Gökçen’den M4 veya Kadıköy HAVABÜS; İstanbul Havalimanı’ndan Havaist’in güncel güzergâhını değerlendirin. Servisten sonra son bağlantıyı planlayın. Takside ve özel araçta semt adı yerine durak tablosundaki adresi kullanın; yürüyüşe başlamadan park yerini belirleyin.
Visiting Hasanpaşa? A short guide in English
Hasanpaşa is an inland neighbourhood of Kadıköy. Its former gasworks, operating from 1892 to 1993, reopened as Müze Gazhane in 2021. Combine the industrial buildings with a library, exhibition or theatre visit, then look at the surrounding residential streets and Hasanpaşa Mosque. The dated gallery includes timber houses and street views as well as the cultural complex. Kadıköy’s historic Tuesday Market is listed by the municipality for Tuesdays and Fridays at Uzunçayır Caddesi 32; it is separate from the bazaar near the ferry piers. Söğütlüçeşme provides Marmaray and Metrobus connections. Check the final walk to your selected entrance and the current programme of each venue.
