Koşuyolu

MAHALLEYİ TANIYIN

Koşuyolu nerede? Mahalle haritası

Koşuyolu, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda, Kadıköy ilçesine bağlı bir mahalle. Üsküdar sınırına yakın konumu nedeniyle çevresindeki semt adlarıyla birlikte anılıyor. Koşuyolu’nun denize kıyısı yok; burada keşif, sahil yerine bahçeli evler, parklar ve İbrahimağa çevresindeki eski yapılar üzerinden ilerliyor.

Bağ ve bahçelerden planlı yerleşime

1950’lere kadar Koşuyolu’nun önemli bir bölümü, İbrahimağa yerleşiminin devamındaki tarım alanları, çayırlar ve bahçelerden oluşuyordu. İstanbul’daki konut ihtiyacı artınca belediye ile Emlak Kredi Bankası burada yeni bir yerleşim geliştirdi. Amaç, dar ve orta gelirli ailelerin ev sahibi olabilmesiydi.

Emlak Bankası Evleri’nin yapımı 1951–1954 arasına tarihleniyor. 28 Ekim 1952’deki kura, ilk sakinlerin yerleşmesindeki aşamalardan biriydi. Ardından belediye, işçi, tersane ve Kredi Yapı Sandığı konutlarıyla mahalle genişledi. Farklı etaplar nedeniyle Koşuyolu’nun tamamı aynı anda ve tek bir proje olarak ortaya çıkmadı; tasarım ve inşa süreci yıllara yayıldı.

Belediye Evleri’nin ilk etabını gösteren fotoğrafta yapı sıraları, çevrelerindeki tarlaların içinde belirginleşiyor. Sokaklar henüz bugünkü yoğun kentin arasında değil; yeni evlerin çevresinde geniş açıklıklar var. Mahallenin kuruluşunu düşünürken bu mesafeyi de hatırlamak gerekiyor. Koşuyolu önce kentin çeperinde bir ev sahibi olma umuduydu.

Belediye Evleri’nin ilk etabı1954 tarihli albümden↗

Koşuyolu’nun yeni konutları1950’ler↗

Boşluğa tıklayarak kapatBoşluğa dokunarak kapat

Esc

Belediye Evleri’nin ilk etabı, çevresindeki geniş açık alanlarla birlikte görülüyor. Görsel, 1954’te yayımlanan İstanbul Albümü 1950–1953’ten aktarılıyor; albümün yayın yılı fotoğrafın kesin çekim tarihi değil.1 / 2

Fotoğraf: Fotoğrafçı belirtilmemiş; İstanbul Albümü 1950–1953, haz. Rakım Ziyaoğlu, 1954 · Kaynak ↗ · Açık lisans belirtilmemiş · yayın izni teyit edilmeli

Koşuyolu Caddesi’nin iki yanında farklı evler

Konut gruplarının adları, mahallenin içinde yön bulmayı da kolaylaştırıyor. Arif Atılgan’ın yerleşim tarihini anlattığı yazısında Banka Evleri Koşuyolu Caddesi’nin doğusunda; Belediye ve İşçi Evleri batısında yer alıyor. Kredi Yapı Sandığı Evleri cadde boyunca, Tersane Evleri ise Cenap Şahabettin Sokak çevresinde tarif ediliyor. Bu adlar, farklı zamanlarda ve farklı girişimlerle kurulmuş komşu konut topluluklarını işaret ediyor.

Koşuyolu’nun topoğrafyasında bugün kolay fark edilmeyen su yolları da var. Atılgan, Validebağ yönünden gelen derenin Muhittin Üstündağ, Alidede ve Dinlenç caddeleri doğrultusunda İbrahimağa’ya ulaştığını anlatıyor. Yazıda aktarılan eski dere güzergâhı, bugünkü cadde adlarını geçmişin coğrafyasıyla birlikte düşünmeye yardımcı oluyor.

Ev, bahçe ve sokağın birlikte tasarlanması

İlk konutlarda bir ve iki katlı yapılar, ikili, üçlü veya dörtlü gruplar halinde düzenlendi. Ön bahçelerdeki alçak duvarlar, evdeki insanla sokaktan geçen kişinin birbirini görmesine izin veriyordu. İğde, elma, erik ve ıhlamur ağaçları bu küçük bahçelerin parçasıydı.

Cephelerde geniş saçaklara, balkonlara ve üst katın dışarı taşan bölümlerine bakın. Reyhan Suoğlu’nun 2009’da fotoğrafladığı K tipi evde balkon ve bahçe birlikte görülüyor. İşçi Evleri’nin sokak fotoğraflarında ise üst kat çıkmaları öne çıkıyor; pencereler, korkuluklar ve kaplamalardaki farklılaşma aynı konut düzeninin zaman içinde nasıl değiştiğini gösteriyor.

K tipi konutta balkon ve bahçe2009↗

İşçi Evleri’nin sokak cepheleri2009↗

Boşluğa tıklayarak kapatBoşluğa dokunarak kapat

Esc

Reyhan Suoğlu’nun 2009 kaydında K tipi konutun geniş saçağı, üst kat balkonu ve ön bahçesi görülüyor. Cephedeki panjurlar da seçilebiliyor.1 / 2

Fotoğraf: Reyhan Suoğlu, 2009 · Kaynak ↗ · Açık lisans belirtilmemiş · yayın izni teyit edilmeli

Bahçe sohbetleri ve yazlık sinemalar

Mahallenin eski sakinleriyle 2015’te yapılan söyleşiler, planların günlük hayata nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Ziya Ulu, Koru, Köşk ve Muhteşem adlı yazlık sinemaları hatırlıyor. Haluk Okumuş’un çocukluk anlatısında ise Muhittin Üstündağ Caddesi’nde akşamları oynanan top ve bahçeler arasında gidip gelen komşular var.

Günaydın Serter’in anılarında hafta sonları aileler bahçelerde bir araya geliyor, komşular birbirine yemek taşıyordu. Evlerin arasındaki açık alan, böylece sofrayı da oyunu da paylaşmanın bir yoluna dönüşüyordu. Bugün bir bahçe duvarının yükselmesi veya bahçenin kapalı bir hacme katılması, bu karşılaşmalara yer açan düzeni de değiştiriyor.

5 Şubat 1956 tarihli kış fotoğrafı, ilk yerleşim yıllarını başka bir mevsimde gösteriyor. Karla örtülmüş açık alanda küçük ağaçlar, bir kulübe ve arkada iki katlı bir yapı var. Fotoğrafın üzerindeki el yazısı, bu görünümü belirli bir güne bağlıyor.

Kar altında Koşuyolu5 Şubat 1956↗

Boşluğa tıklayarak kapatBoşluğa dokunarak kapat

Esc

Karla kaplı meydandaki küçük ağaçlar ve kulübe, mahallenin ilk yıllarından bir kış gününü gösteriyor. Fotoğrafın altındaki el yazısında Kadıköy–Koşuyolu ve 5 Şubat 1956 tarihi okunuyor.1 / 1

Fotoğraf: Fotoğrafçı belirtilmemiş; G. B. Ihringer ve N. Ketenci, Sekenesi Şen Bir Mahalleydi Koşuyolu, İstanbul dergisi 58, 2007 · Kaynak ↗ · Açık lisans belirtilmemiş · yayın izni teyit edilmeli

İbrahimağa’nın daha eski katmanları

Koşuyolu’nun geçmişi konut projelerinden yüzyıllar önceye uzanıyor. Veli Baçaru’nun arşiv belgelerine dayanan araştırması, İbrahim Ağa yapı topluluğunu 1501 tarihli bir vakfiye üzerinden ele alıyor. Belgede mescit, han, mutfak ve odalardan oluşan bir zaviye, yani dinî ve sosyal işlevleri olan bir yerleşke tarif ediliyor.

Karakol 1849–1850’de, avlu kapısı üzerindeki sıbyan mektebi 1869’da eklendi. Caminin kapısının 2025 fotoğrafında 1580 tarihi yazılı olsa da Baçaru’nun incelediği 1501 tarihli vakfiye, yapı topluluğunun daha eski geçmişini belgeliyor. Vakfiyenin tarihi, bugünkü bütün yapı parçalarının o tarihten kaldığı anlamına gelmiyor.

Caminin avlu duvarı ve kemerli kapısı, dar bir sokak cephesinde yan yana geliyor. Yakındaki İbrahim Ağa Çeşmesi’nin kemeri üzerindeki küçük rozet de uzaktan kolayca kaçabilecek bir ayrıntı. Galeride çeşmenin bütünüyle birlikte bu bezemenin yakın çekimi de var. Feridun Paşa Camii ise fotoğraflarda bahçesi ve minaresiyle görülen ayrı bir yapı.

İbrahim Ağa Camii’nin avlu kapısıMayıs 2025↗

İbrahim Ağa Çeşmesi’nde rozetTemmuz 2019↗

Boşluğa tıklayarak kapatBoşluğa dokunarak kapat

Esc

Taş avlu duvarı, kemerli kapı ve soldaki çeşme aynı cephede buluşuyor. Kapı üzerindeki 1580 tarihi ile arşiv araştırmasının ortaya koyduğu 1501 tarihli vakfiye arasındaki fark, yapının geçmişini araştırırken karşılaşılan ayrıntılardan biri.1 / 2

Fotoğraf: vlyalcin · Kaynak ↗ · CC BY 4.0

Parklar ve mahallenin ortak alanları

Koşuyolu Parkı’nın havuzundaki at figürleri, mahallenin tanınan buluşma noktalarından birini oluşturuyor. 2016 tarihli fotoğrafta havuz çevresindeki banklar ve ağaçlar görülüyor. Evlerin bahçeleri daha küçük karşılaşmalara yer açarken park, mahallede ortaklaşa kullanılan daha geniş bir açık alan sunuyor.

Parktaki heykellerin bir sanatçı ve yapım kaydı da var. Heykeltıraş Hakan Temur, kendi proje listesinde Koşuyolu Parkı’nın at heykelleri ve duvar rölyefini 2009 yılı altında sayıyor. Havuzdaki figürlere bakarken bu kaydı hatırlamak, parkı yalnız bir dinlenme alanı olarak değil, mahalle içindeki bir açık hava sanat durağı olarak da görmeyi sağlıyor.

Belediyenin mahalle profilinde Koşuyolu Mahalle Evi ve Gönüllü Evi’nin yanında Engelsiz Sosyal Hizmet Merkezi ile Görme Engelliler Sesli Kütüphanesi de yer alıyor. Bu kurumlar, mahalle yaşamının barınma ve alışverişten daha geniş bir ortak hizmet ağıyla tamamlandığını gösteriyor.

Değişen kullanımlar, korunacak ilişkiler

Boğaziçi Köprüsü ve bağlantı yollarının ardından merkezî konumu güçlenen Koşuyolu’nda bazı konutlar zamanla ofis, kafe ve restoran kullanımına geçti. Araştırmacılar bu dönüşümü özellikle Koşuyolu Caddesi ve Kalfa Çeşmesi Sokak çevresinde izliyor. Yapıların kullanımı değişirken bahçe zeminlerinin kaplanması, ek yapılar ve yükselen duvarlar da sokakla kurulan ilişkiyi etkiledi.

Eski evleri incelerken yalnız cepheye değil, bahçeye ayrılan yere ve sokağa açılan kapıya da bakabilirsiniz. Koşuyolu’nu farklı bir konut çevresiyle karşılaştırmak için Yeldeğirmeni’nin apartmanlarına, bir yapının yeni kullanımla nasıl yaşadığını görmek için Müze Gazhane’ye geçebilirsiniz.

İLK ZİYARET

Koşuyolu’nda Gezilecek Beş Yer

Mahalleye ilk gelişinizde tek bir caddeyle yetinmeyin. Parkta gündelik yaşamı, İbrahimağa’da eski yapı topluluğunu, ara sokaklarda ise ev ve bahçe ilişkisini görebilirsiniz. Aşağıdaki seçki, açık hava, mimari, kahve molası ve sahne sanatlarını aynı mahalle gezisinde buluşturuyor.

Park ve açık alan

Koşuyolu Parkı

At heykellerinin çevresinde kısa bir mola verin. Heykellerin yanı sıra banklar, ağaçlar ve çevredeki sokaklar da mahallenin gündelik yaşamını görmeye fırsat veriyor.

Yeri keşfet ↗

Mimari ve sokak

Feridun Paşa Camii

Bahçe girişi ve minarenin sokakla ilişkisine bakın. İbrahim Ağa Camii’nden ayrı olan bu yapı, Koşuyolu’ndaki yürüyüşünüze ikinci bir mimari durak ekliyor.

Yeri keşfet ↗

Tarihî çevre

İbrahim Ağa Camii ve çeşme çevresi

Avlu kapısını, taş duvarı ve çeşme ayrıntılarını birlikte inceleyin. Mahallenin 1950’lerdeki konut projelerinden çok daha eski geçmişi, bu küçük çevrede görünür oluyor.

Yeri keşfet ↗

Bir yürüyüşte nasıl birleştirebilirsiniz?

Koşuyolu Parkı ile yakındaki Ceviz Ağacı’nı birlikte değerlendirin. Buradan güneydeki Feridun Paşa Camii çevresine, ardından Apartman Sahne ve İbrahimağa yönüne geçebilirsiniz. İç sokaklarda evlerin balkonlarına, bahçe kapılarına ve sokağa açılan cephelere bakın. Apartman Sahne’de bir oyuna gidecekseniz gezi sırasını temsil saatine göre değiştirebilirsiniz.

Koşuyolu Parkı ile Koşuyolu Caddesi’ndeki Yaşam Parkı farklı yerler. Koşuyolu Mahalle Evi, Yaşam Parkı adresinde bulunuyor. Park ararken bu ayrımı bilmek, sizi mahallenin yanlış tarafına yönlendiren benzer adları ayırt etmeyi kolaylaştırır.

Koşuyolu’na nasıl gidilir?

Koşuyolu’na metro, Marmaray, metrobüs, otobüs veya minibüsle yaklaşabilirsiniz. Deniz yoluyla gelenler Kadıköy’de, havalimanından gelenler ise seçtikleri servis ya da raylı sistem durağında son bağlantıyı kurabilir. Önce mahallede gideceğiniz yeri seçin. İbrahimağa ile Koşuyolu Parkı için aynı durakta inmek her zaman en uygun seçenek olmayabilir.

Metro · M4

Kadıköy, Kartal, Pendik ve Sabiha Gökçen yönlerinden M4 ile Ayrılık Çeşmesi veya Acıbadem’e ulaşabilirsiniz. İbrahimağa çevresi için Ayrılık Çeşmesi’ni, mahallenin doğu tarafındaki adresler için Acıbadem’i haritadaki hedefinizle karşılaştırın.M4 istasyonları ve sefer bilgileri ↗

Marmaray

Avrupa Yakası’ndan veya Marmaray’ın Anadolu Yakası istasyonlarından Ayrılık Çeşmesi’ne gelin. Buradan İbrahimağa tarafındaki adresinize yürüyüş tarifi alabilir ya da M4’e geçebilirsiniz. Üsküdar’dan gelenler de Ayrılık Çeşmesi bağlantısını kullanabilir.Marmaray istasyonları ve yolculuk planı ↗

Metrobüs

Avrupa Yakası’ndan gelenler için bir seçenek, Uzunçayır’da inip bağlantı yoluyla M4 Ünalan istasyonuna geçmek. Kadıköy yönünde Acıbadem veya Ayrılık Çeşmesi’nde inerek devam edebilirsiniz. Uzunçayır metrobüs durağı ile Ünalan metrosu arasında yaya aktarması bulunur.İETT metrobüs hatları ve aktarmaları ↗

İETT otobüsleri

Kadıköy’den 14C Üsküdar Devlet Hastanesi hattını inceleyebilirsiniz. İETT’nin çizelgesinde yalnız “-1” işaretli seferlerin Koşuyolu Caddesi’nden gittiği belirtiliyor; kalkış saatinin yanındaki işareti kontrol edin. Koşuyolu Caddesi çevresi için 11T Acarlar Sitesi–Harem hattını da hedef durağınıza ve gidiş yönüne göre değerlendirebilirsiniz.

14C durakları ve özel seferler ↗11T güzergâhı ↗Başka bir yerden otobüs bul ↗

Minibüs · C57

Kadıköy–Koşuyolu–Ümraniye–Atakent C57 hattı, mahalleye minibüsle gelmek isteyenler için bir seçenek. Binmeden önce aracın Koşuyolu güzergâhını izlediğini ve ineceğiniz noktayı şoföre söyleyerek teyit edin; aynı hatta gidiş ve dönüşte kullanılan sokaklar farklılaşabilir.Koşuyolu Köprüsü ve C57 · Yandex Haritalar ↗

Vapur + kara ulaşımı

Eminönü, Karaköy veya Beşiktaş’tan Kadıköy’e vapurla geçip rıhtımdan M4, 14C’nin uygun seferi veya Koşuyolu yönündeki minibüsle devam edebilirsiniz. Koşuyolu’nun kendi iskelesi yok; deniz yolculuğu mahalleye ulaşımın ilk bölümü olur.Şehir Hatları güzergâhları ve tarifeleri ↗

Havalimanlarından

Sabiha Gökçen’den M4 veya Kadıköy yönündeki HAVABÜS’ü; İstanbul Havalimanı’ndan Kadıköy yönündeki Havaist seferini değerlendirebilirsiniz. Kadıköy’de inen servis yolcuları, buradan mahalleye metro, otobüs, minibüs veya taksiyle devam edebilir.

HAVABÜS Sabiha Gökçen–Kadıköy ↗Havaist güzergâh ve sefer arama ↗

Taksi veya özel araç

Navigasyona yalnız mahalle adını yazmak yerine ziyaret edeceğiniz yerin tam adresini girin. Yukarıdaki durak tablosunun “Yol tarifi” bağlantıları doğrudan seçtiğiniz noktaya gider. Dönüşte kullanacağınız ana caddeyi ve park edeceğiniz yeri de planınıza ekleyin.

Yürüyerek veya bisikletle

Yakın çevreden geliyorsanız hedefinize göre yürüyüş güzergâhı oluşturun; ana yolları yaya geçidi ve bağlantıları üzerinden aşın. Bisikletle gelişte kesintisiz ayrılmış bir bisiklet yolu olduğunu varsaymadan sokak koşullarını değerlendirin. Mahalle içinde park, evler ve mimari durakları yaya olarak birleştirebilirsiniz.

Son yürüyüşü de planlayın. Bebek arabası, tekerlekli sandalye veya valizle geliyorsanız istasyonun erişilebilir çıkışını ve hedefinize giden kaldırımları kontrol edin. Güncel sefer, durak ve çıkış bilgileri için yukarıdaki işletmeci bağlantılarını kullanın.